Week zonder werkstress. Moeten we dat wel willen?

De Week zonder Werkstress is begonnen. En de nieuwste cijfers zijn zorgwekkend. Inmiddels ervaart ruim één op de vijf Nederlandse werknemers regelmatig psychische vermoeidheid door het werk. Vooral onder jongeren is de stijging aanzienlijk.

Ook in de verzuimcijfers zien we een stijging. Bij de door Colbe onderzochte werkgevers nam het aantal psychische verzuimmeldingen per werknemer tussen 2018 en 2025 met 51 procent toe.

Dat vraagt om serieuze aandacht. Want langdurige stress en onvoldoende herstel kunnen grote gevolgen hebben voor onze gezondheid, ons functioneren en onze duurzame inzetbaarheid.

Maar tegelijkertijd wil ik een andere vraag stellen.

Zijn we in onze aandacht voor werkstress misschien ook een beetje bang geworden voor stress zelf?

Stress hoort bij het leven. En bij presteren.

We leven in een maatschappij waarin veel van mensen wordt gevraagd. De druk om te presteren, financieel rond te komen, een carrière op te bouwen en daarnaast ook nog een sociaal en gezond leven te leiden, kan behoorlijk oplopen.

Ook op het werk neemt de druk toe. Organisaties veranderen voortdurend, verwachtingen zijn hoog en onzekerheid vraagt veel aanpassingsvermogen.

Het is dan ook te gemakkelijk om te stellen dat jongere generaties minder weerbaar zijn dan vroeger. Daarmee gaan we voorbij aan de maatschappelijke context waarin mensen functioneren.

Maar stress is niet per definitie iets negatiefs. Stress is een natuurlijke reactie van ons lichaam die ons helpt om alert te zijn, ons te concentreren en in actie te komen. Een zekere mate van spanning kan onze prestaties ondersteunen.

Denk aan een belangrijke presentatie, een ingewikkeld gesprek of een uitdagende opdracht. Juist die spanning kan ons helpen om scherp te zijn en het beste uit onszelf te halen.

Niet iedere vorm van spanning betekent dat er iets misgaat. Soms betekent het simpelweg dat iets belangrijk voor ons is.

Wanneer wordt gezonde spanning ongezonde stress?

Er is een wezenlijk verschil tussen tijdelijke spanning en langdurige overbelasting. Wanneer stress langdurig aanhoudt en herstel onvoldoende is, kan dat zijn tol eisen. Concentratieproblemen, vermoeidheid, slaapproblemen en uiteindelijk uitval kunnen het gevolg zijn.

En meer stress betekent niet automatisch beter presteren. Wanneer spanning te hoog oploopt, kan ons functioneren juist verslechteren. Het gaat dus niet om zoveel mogelijk stress ervaren, maar om een gezonde balans tussen belasting en herstel.

Daarbij spelen ook onze psychologische basisbehoeften een belangrijke rol. Autonomie, verbondenheid en competentie helpen ons om uitdagingen aan te gaan en vertrouwen te ontwikkelen in ons eigen kunnen.

Een uitdagende opdracht kan energie geven wanneer iemand voldoende invloed ervaart, zich bekwaam voelt en gesteund wordt. Diezelfde opdracht kan uitputtend worden wanneer de werkdruk structureel te hoog is en ondersteuning ontbreekt.

Moeten we stress niet wat meer normaliseren?

We spreken veel over mentale veerkracht. Maar weerbaarheid ontwikkel je niet door iedere vorm van spanning te vermijden.

Juist door hanteerbare uitdagingen aan te gaan, ervaringen op te doen en te ontdekken dat we moeilijke situaties aankunnen, kunnen we ons aanpassingsvermogen versterken.

Dat betekent niet dat we stressklachten moeten bagatelliseren. Integendeel. Het betekent dat we onderscheid moeten blijven maken tussen normale spanning en signalen van ongezonde overbelasting. Want als we iedere stressreactie als een probleem beschouwen, lopen we het risico dat we normale menselijke ervaringen onbedoeld problematiseren.

Misschien hoeven we dus niet bij ieder signaal van spanning direct in de alarmstand te schieten. Soms is het voldoende om het gesprek aan te gaan, te onderzoeken wat iemand nodig heeft en ruimte te bieden om met uitdagingen om te leren gaan.

Niet alle stress voorkomen, maar ongezonde stress beperken

Misschien moeten we onze ambitie daarom iets anders formuleren. Niet streven naar een werkomgeving waarin niemand ooit stress ervaart, maar naar een werkomgeving waarin mensen gezond kunnen omgaan met de uitdagingen die bij werk horen.

Dat vraagt om medewerkers die hun grenzen leren herkennen, leidinggevenden die ondersteuning bieden en organisaties die zorgen voor realistische verwachtingen en voldoende herstelmogelijkheden.

Want duurzame inzetbaarheid ontstaat niet door mensen tegen iedere uitdaging te beschermen. Maar ook niet door te verwachten dat zij zich eindeloos aanpassen aan omstandigheden die structureel te veel van hen vragen.

Laten we stress niet onnodig problematiseren, maar langdurige overbelasting ook nooit normaliseren.

Het doel is niet een leven zonder stress. Het doel is dat stress niet ons leven gaat beheersen. En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van deze Week zonder Werkstress.